Deze stadsplattegrond van F. de Wit dateert uit 1700 en toont Purmerend als een vestingstad, te zien aan Slot Purmersteijn, de bolwerken en de vijf stadspoorten. Tijdens de beginjaren van de 80-jarige oorlog werd Purmerend aangevallen door de Spanjaarden en werd met spoed een aarden wal opgeworpen. Voor de versterkingen werd een beroep gedaan op alle inwoners maar ook van de bedreigde dorpen als Kwadijk, Wormer, Graft en De Rijp. De Slag om Purmerend werd van de Spanjaarden gewonnen mede door de inzet van de vrouwen en kinderen, die opgesteld stonden op he zwakste verdedigingspunt van Purmerend: bij de kades aan de Where. Na de slag om Purmerend in het pinksterweekend, eind mei 1574, kreeg de stad Purmerend pas het echte aanzien van een vestingstad door de bouw van de poorten en het aanbrengen van wallen op het Hoornse eiland.

Tot 1900 kon de bevolkingsgroei worden opgevangen binnen de stadsgrachten. Hierna sprong de stad over de gracht, te beginnen met de huizen op de Herengracht en de Vooruitstraat. Veel is verdwenen van deze vestingstad: het slot is in 1741 afgebroken, de poorten zijn gesloopt en de stadswallen geslecht. De stad groeide in de laatste decennia uit tot zo’n 80.000 inwoners. Hoewel veel stadsschoon moest worden opgeofferd aan de vooruitgang, bleef er ook veel bewaard.

Purmerend telt thans 30 rijksmonumenten en meer dan 125 gemeentelijke monumenten. Tijdens deze stadswandeling op zaterdag 6 juni lopen de Gildegidsen langs de restanten van de fortificaties met een groot aantal van deze monumenten. U kunt een halfuur voordat de wandeling start een kopje koffie of thee drinken met appeltaart of de huisgemaakte overheerlijke citroentaart al of niet met verse slagroom bij ’t Hoedje van de Koningin. Dit arrangement noemen wij de Themawandeling Plus.